Quế Việt Nam – "Saigon cinnamon" được cả thế giới săn lùng

Việt Nam là nước xuất khẩu quế số 1 thế giới, người Mỹ gọi quế Việt là "Saigon cinnamon". Câu chuyện, vùng quế nổi tiếng và cách dùng quế đúng cách.

Với người Việt, quế là thứ quá đỗi quen thuộc: vài thanh thả vào nồi nước phở, một chút trong nồi bò kho, ít bột rắc lên chè. Chẳng ai nghĩ đó là thứ gì đặc biệt.

Nhưng ở Mỹ, quế Việt được bày trên kệ siêu thị với cái tên riêng, "Saigon cinnamon", xếp vào hàng quế cao cấp và được các thợ làm bánh săn lùng vì hương vị đậm đà. Và có thể bạn chưa biết: Việt Nam là nước xuất khẩu quế số 1 thế giới.

Bài viết này kể câu chuyện về loại gia vị "bình thường mà phi thường" ấy: vì sao thế giới chuộng quế Việt, những vùng quế có lịch sử hàng trăm năm, và cách dùng quế sao cho ngon và an toàn.

"Saigon cinnamon" là gì?

"Saigon cinnamon" (hay Vietnamese cinnamon) là tên thương mại quốc tế của quế Việt Nam, về mặt thực vật thường chỉ loài Cinnamomum loureiroi. Cái tên "Saigon" được cho là xuất phát từ việc quế xưa kia theo cảng Sài Gòn ra thế giới, dù cây quế chủ yếu mọc ở vùng núi miền Trung và miền Bắc chứ không phải ở Sài Gòn.

Trên thế giới có ba nhóm quế được giao dịch phổ biến:

Lưu ý: không phải mọi loại quế trồng ở Việt Nam đều là C. loureiroi. Nhiều vùng trồng quế lớn ở phía Bắc dùng giống C. cassia. Khi người nước ngoài nói "Saigon cinnamon", họ thường muốn nhắc tới hương vị đặc trưng của quế Việt nói chung.

Vì sao thế giới chuộng quế Việt?

Hàm lượng tinh dầu cao. Vỏ quế Việt chứa khoảng 1–5% tinh dầu, thuộc nhóm cao nhất trong các loại quế. Tinh dầu chủ yếu là cinnamaldehyde, chất tạo nên mùi thơm và vị cay ngọt đặc trưng.
Hương vị đậm, "bền" khi nấu nướng. Nhờ nhiều tinh dầu, quế Việt giữ mùi tốt khi nướng bánh, nên được thợ làm bánh phương Tây ưa chuộng cho bánh cuộn quế, bánh táo.
Vị ngọt hậu. Quế Việt ngon thường có vị ngọt nhẹ trước khi cay, khác với vị cay gắt của nhiều loại cassia.
Giá trị cao trên kệ hàng. Ở nhiều cửa hàng gia vị tại Mỹ, "Saigon cinnamon" được bán như một dòng cao cấp, giá cao hơn quế thông thường.

Quế Việt trên bản đồ thế giới: số 1 xuất khẩu

Nghe có vẻ khó tin, nhưng thứ gia vị trong nồi phở mỗi sáng lại là một "ngôi sao" xuất khẩu của Việt Nam:

Số 1 thế giới về xuất khẩu quế. Năm 2022, Việt Nam chỉ chiếm khoảng 18% sản lượng quế toàn cầu nhưng lại chiếm hơn 34% thị phần xuất khẩu, đứng đầu thế giới. Về sản lượng, Việt Nam đứng thứ ba sau Indonesia và Trung Quốc.
Kỷ lục năm 2025. Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu hơn 120.000 tấn quế, kim ngạch vượt 300 triệu USD, cao nhất từ trước đến nay.
Có mặt khắp thế giới. Ấn Độ là thị trường mua quế Việt nhiều nhất, tiếp theo là Mỹ, cùng Bangladesh, EU, Trung Đông và nhiều nước khác.
Hàng trăm nghìn ha rừng quế. Cả nước có khoảng 170.000–180.000 ha quế, tập trung ở Yên Bái (cũ), Lào Cai, Quảng Nam (cũ), Quảng Ngãi và Thanh Hóa.

Với hàng chục nghìn hộ đồng bào miền núi, cây quế còn là "cây thoát nghèo": trồng một lần, vài năm sau có thể tỉa cành, lấy lá bán, và đến khi cây trưởng thành thì bóc vỏ, lấy gỗ, chưng tinh dầu. Không phần nào của cây bị bỏ phí.

Những vùng quế nổi tiếng và câu chuyện phía sau

Quế Trà My – "Cao sơn ngọc quế" từng được tiến vua

Quế Trà My mọc ở vùng núi phía tây Quảng Nam (cũ), quanh Nam Trà My, Bắc Trà My, Phước Sơn và Tiên Phước. Đây có lẽ là loại quế có nhiều câu chuyện nhất Việt Nam:

Món quà ngoại giao. Tương truyền giữa thế kỷ 17, quế xứ Quảng được vua nước Nam đem tặng vua Xiêm. Vua Xiêm quý đến mức đặt tên là "Cao sơn ngọc quế", tức viên ngọc quế trên núi cao.
Sản vật tiến vua. Thời nhà Nguyễn, quế Trà My là sản vật tiến vua hằng năm. Hình ảnh cây quế còn được vua Minh Mạng cho khắc lên Nghị Đỉnh, một trong Cửu Đỉnh đặt tại Hoàng thành Huế.
"Của hồi môn" cho con. Một số cộng đồng Xơ Đăng, Ca Dong ở Trà My có tập quán trồng một vườn quế khi đứa trẻ còn nhỏ. Khoảng 15 năm sau, khi đứa trẻ trưởng thành cũng là lúc vườn quế cho thu hoạch, trở thành vốn liếng để lập nghiệp, dựng nhà.
Cây quế trăm tuổi. Ở Nam Trà My vẫn còn những cây quế hơn 100 năm tuổi. Năm 2011, quế Trà My được cấp chỉ dẫn địa lý, giúp bảo vệ danh tiếng của giống quế bản địa.

Quế Văn Yên – "thủ phủ quế" của Tây Bắc

Văn Yên (Yên Bái cũ) là vùng có diện tích quế lớn nhất cả nước. Nơi đây làm ra khoảng 50 sản phẩm từ quế, từ quế thanh, quế bột, tinh dầu cho tới đồ thủ công mỹ nghệ, xuất khẩu đi nhiều quốc gia. Văn Yên còn có lễ hội quế riêng, nơi du khách có thể đi giữa những cánh rừng quế bạt ngàn và xem nghệ nhân chế tác sản phẩm từ quế.

Quế Quảng Ngãi và quế Thanh Hóa

Quế Trà Bồng (Quảng Ngãi) và quế Thanh Hóa cũng là những vùng quế lâu đời, nổi tiếng về hàm lượng tinh dầu cao. Mỗi vùng có giống và thổ nhưỡng riêng, tạo nên sắc thái hương vị khác nhau: có nơi thiên ngọt, có nơi cay nồng hơn.

Dùng quế Việt thế nào cho ngon?

Món Việt quen thuộc: phở, bò kho, thịt kho, chè, xôi. Nên rang sơ thanh quế trên chảo khô trước khi cho vào nồi để dậy mùi.
Đồ uống: thả một thanh quế vào trà nóng, cà phê, ca cao hoặc sữa hạt; hoặc rắc chút bột quế lên cappuccino.
Làm bánh: bánh cuộn quế, bánh táo, bánh quy. Vì quế Việt đậm, có thể dùng ít hơn công thức nước ngoài khoảng một phần tư.
Kết hợp với hạt: hạnh nhân, macca, óc chó rang cùng chút bột quế và mật ong là món ăn vặt thơm ngon, rất hợp khay mứt Tết.
Khử mùi, tạo hương: vài thanh quế trong tủ quần áo, trên xe hay góc bếp vừa thơm vừa tự nhiên.

Cách chọn quế ngon

Quế thanh, quế cuộn:

Màu nâu đỏ đến nâu sẫm, mặt trong nhẵn.
Bẻ thử thấy giòn, vết bẻ có lớp dầu và mùi thơm ngọt bốc lên ngay.
Nếm một mẩu nhỏ: quế ngon có vị ngọt trước, cay sau, hậu vị the.
Tránh quế có đốm mốc trắng, mùi ẩm hoặc mùi lạ.

Quế bột: chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ghi vùng quế và ngày sản xuất. Bột quế ngon có màu nâu đỏ, mùi thơm đậm; bột nhạt màu, ít mùi có thể đã để lâu hoặc bị pha trộn.

Bảo quản: đựng trong lọ kín, nơi khô thoáng, tránh ánh nắng. Quế thanh giữ hương lâu hơn quế bột, nên mua quế thanh rồi xay dần khi cần.

Lưu ý an toàn khi dùng quế

Quế Việt và quế cassia nói chung chứa coumarin, một hợp chất tự nhiên có thể ảnh hưởng đến gan nếu dùng liều cao kéo dài. Hàm lượng coumarin trong quế Việt cao hơn nhiều so với quế Ceylon.

Dùng làm gia vị trong nấu ăn hằng ngày thì không đáng lo.
Không nên dùng bột quế với lượng lớn mỗi ngày (ví dụ uống vài thìa bột quế mỗi ngày theo các mẹo trên mạng). Với quế Việt, chỉ khoảng một gram bột mỗi ngày đã có thể chạm mức coumarin khuyến cáo của châu Âu với người lớn.
Người có bệnh gan, phụ nữ mang thai và cho con bú, người đang dùng thuốc (đặc biệt thuốc chống đông, thuốc tiểu đường) nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng quế thường xuyên.
Quế là gia vị, không phải thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Saigon cinnamon có trồng ở Sài Gòn không? Không. Quế mọc chủ yếu ở vùng núi miền Trung và miền Bắc. Tên "Saigon" được cho là bắt nguồn từ cảng Sài Gòn, nơi quế từng được xuất đi nước ngoài.

Quế Việt và quế Ceylon, loại nào tốt hơn? Mỗi loại hợp một mục đích. Quế Việt thơm đậm, cay ngọt, hợp món kho, phở, làm bánh. Quế Ceylon dịu nhẹ và ít coumarin hơn, hợp với người muốn dùng quế thường xuyên với lượng nhiều.

Quế để được bao lâu? Quế thanh bảo quản kín có thể giữ hương khoảng 2–3 năm; quế bột nên dùng trong khoảng 6 tháng đến 1 năm vì hương bay nhanh hơn.

Vì sao quế Việt xuất khẩu nhiều mà ít người Việt biết? Vì quế quá quen thuộc trong bếp Việt nên ít ai để ý. Phần lớn quế được bán thô hoặc sơ chế cho thương lái và doanh nghiệp xuất khẩu, nên thương hiệu quế Việt chưa thật sự nổi bật với chính người tiêu dùng trong nước.

Quế Việt và khay mứt Tết

Một bó quế thanh buộc dây cói đặt cạnh các loại hạt trong khay mứt không chỉ thơm, mà còn là cách kể câu chuyện "đặc sản Việt mà thế giới săn lùng" với người nhận. Xem thêm các đặc sản Tây Nguyên: Hạt macca: dinh dưỡng, cách ăn và cách chọn mua và Hạt kơ nia: đặc sản rừng Tây Nguyên, hoặc danh mục hạt dinh dưỡng IQ Nuts.

IQ Nuts – Hạt ngon & Đặc sản Việt.

Nguồn tham khảo

Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), số liệu xuất khẩu quế 2025 (qua Người Quan Sát, Thương hiệu & Công luận)
Báo Đại Đoàn Kết, "Việt Nam xuất khẩu quế đứng đầu thế giới" (thị phần năm 2022)
VnExpress, "Cao sơn ngọc quế xứ Quảng"
Báo Nhân Dân, "Cao sơn ngọc quế bừng thức"; "Sức sống cây quế Văn Yên"
Tạp chí Công Thương, "Yên Bái: Tìm hướng đi cho sản phẩm quế"
Wikipedia, Saigon cinnamon (hàm lượng tinh dầu, coumarin)
Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA), mức tiêu thụ coumarin chấp nhận được hằng ngày

Xem thêm bài viết trên blog IQ Nuts · Danh mục hạt dinh dưỡng