Trà Thái Nguyên: vì sao được gọi là "đệ nhất danh trà"?

Trà Tân Cương Thái Nguyên vì sao được gọi là đệ nhất danh trà? Phân biệt trà đinh, nõn tôm, móc câu, cách sao chảo gang, cách nhận biết trà ngon và cách pha.

"Chè Thái, gái Tuyên" là câu nói quen thuộc của người miền Bắc, và nói đến chè Thái là nói đến vùng Tân Cương. Từ lâu, trà Tân Cương Thái Nguyên được người sành trà gọi là "đệ nhất danh trà". Vậy điều gì làm nên danh tiếng ấy? Các loại trà đinh, nõn tôm, móc câu khác nhau thế nào, và làm sao để chọn được trà Thái Nguyên ngon? Bài này sẽ giải đáp.

Thái Nguyên: vùng chè lớn bậc nhất cả nước

Thái Nguyên là một trong những địa phương có diện tích trồng chè lớn nhất Việt Nam. Ngoài Tân Cương, tỉnh còn nhiều vùng chè có tiếng như La Bằng, Trại Cài, Khe Cốc.

Trong đó, Tân Cương là vùng chè đặc sản nổi tiếng nhất:

Chè Tân Cương được Cục Sở hữu trí tuệ cấp chỉ dẫn địa lý, gồm 6 xã, phường phía tây thành phố Thái Nguyên: Tân Cương, Phúc Xuân, Phúc Trìu, Thịnh Đức, Quyết Thắng và Phúc Hà.
Theo báo Nhân Dân, vùng chè đặc sản Tân Cương có hơn 1.400 ha.
Hằng năm, vào ngày mùng 11 tháng Giêng âm lịch, xã Tân Cương tổ chức hội thi sao chè giữa các xóm.

Dân gian còn lưu truyền rằng chè Tân Cương từng là sản vật tiến vua.

Hương vị "chát tiền, ngọt hậu"

Điều làm nên tên tuổi của trà Thái Nguyên là vị chát trước, ngọt sau:

Vị: chát dịu khi mới nhấp, rồi ngọt đọng lại lâu nơi cuống họng.
Màu nước: xanh vàng, trong.
Hương: thơm cốm non; trà sao bằng chảo gang trên bếp củi còn thoảng mùi khói nhẹ.
Cánh trà: nhỏ, xoăn như móc câu, màu xanh đen hơi ánh bạc, có lớp "mốc" trắng đặc trưng.

Phân biệt trà đinh, nõn tôm, móc câu

Tên gọi các loại trà Thái Nguyên chủ yếu dựa vào phần búp được hái:

Giá trên được báo VnEconomy và Sài Gòn Giải Phóng ghi nhận, thay đổi theo năm, mùa vụ và cơ sở sản xuất. Theo VnEconomy, để có 1 kg trà đinh khô cần khoảng 20 người hái chuyên nghiệp làm việc trong khoảng 2 giờ, nên giá rất cao.

Trà "sao suốt chảo gang" được làm thế nào?

Ngày nay phần lớn trà Thái Nguyên được chế biến bằng máy, nhưng trà sao thủ công bằng chảo gang vẫn được nhiều người sành trà tìm kiếm. Theo mô tả của báo Sài Gòn Giải Phóng tại hội thi sao chè Tân Cương:

Hái búp từ sáng sớm, khi trời còn chưa sáng hẳn.
Sao lần một: cho búp tươi vào chảo gang lớn trên bếp củi, dùng đũa đảo đều khoảng 30 phút đến khi búp héo.
Vò: đổ chè ra nong tre vò nhẹ tay. Đây là khâu quyết định nhiều đến hình dáng cánh trà.
Sao lần hai: hạ lửa, dùng tay vò trên chảo hơn 1 giờ rưỡi đến khi trà khô.
Lấy hương: rút củi, chỉ để than hồng, sao thêm khoảng 1 giờ; người sao nếm thử đến khi trà giòn, thơm, đậm mới dừng.

Cách nhận biết trà Tân Cương ngon

Nhìn: cánh trà nhỏ, xoăn, đều, màu xanh đen có lớp mốc trắng; ít vụn, ít cọng.
Ngửi: vò một nhúm trà trong lòng bàn tay rồi hà hơi vào, trà ngon tỏa mùi thơm đậm.
Nếm khô: nhai vài cánh trà thấy bùi, chát, ngọt.
Pha thử: nước xanh vàng trong, vị chát dịu chuyển ngọt; trà nhuộm màu hoặc tẩm hương sẽ có màu nước quá xanh, mùi thơm gắt, không tự nhiên.
Mua nơi uy tín: ưu tiên sản phẩm có tem chỉ dẫn địa lý Tân Cương, chứng nhận OCOP, ghi rõ cơ sở sản xuất.

Cách pha trà Thái Nguyên ngon

Để trà nguội bớt rồi hãy uống. Báo Tuổi Trẻ dẫn lời chuyên gia khuyên uống trà ở khoảng 50–70°C, không nên uống trà để qua đêm, không uống trà quá đặc khi đói bụng hoặc sát giờ ngủ.

Chén trà Thái, đĩa hạt Tây Nguyên

Vị chát đậm của trà Tân Cương rất hợp với những món bùi béo: một đĩa macca, hạt điều hay vài miếng mứt gừng. Trong ngày Tết, ấm trà Thái và khay hạt là cách mời khách quen thuộc của nhiều gia đình miền Bắc. Xem gợi ý bày khay trong bài khay mứt Tết xưa và nay, đọc thêm về trà Shan tuyết cổ thụ, hoặc chọn hạt dinh dưỡng IQ Nuts.

Nguồn tham khảo

Báo Nhân Dân, "Đệ nhất danh trà"
VnEconomy, "Trà đinh Tân Cương vì sao đắt như vàng" (2021)
Báo Sài Gòn Giải Phóng, "Thương nhớ vị trà sao suốt chảo gang"
VnExpress, "Kể chuyện đệ nhất danh trà" (2012)
Báo Tuổi Trẻ, "Vì sao nước pha trà xanh nên có nhiệt độ dưới 100 độ C?" (2023)

Xem thêm bài viết trên blog IQ Nuts · Danh mục hạt dinh dưỡng