Khay mứt Tết xưa và nay: từ mứt gừng đến hạt dinh dưỡng

Khay mứt Tết xưa đủ vị chua, cay, ngọt, bùi với mứt gừng, mứt sen, hạt dưa. Khay mứt nay ít ngọt, nhiều hạt dinh dưỡng hơn. Ý nghĩa từng món và cách bày.

Nhắc đến Tết, nhiều người lớn lên trong thập niên 80, 90 vẫn nhớ chiếc khay mứt nhiều ngăn đặt giữa bàn: mứt gừng cay nồng, mứt dừa trắng ngần, mứt sen bùi bùi, hạt dưa đỏ nhuộm tay. Mấy chục năm qua, khay mứt Tết đã đổi thay khá nhiều. Bài này kể lại câu chuyện khay mứt Tết xưa và nay, từ ý nghĩa từng món mứt truyền thống đến xu hướng bày hạt dinh dưỡng ngày càng phổ biến.

Khay mứt Tết xưa: đủ vị chua, cay, ngọt, bùi

Theo Tạp chí Công Thương, một khay mứt truyền thống thường có đủ quất, gừng, dừa, lạc, tương ứng với chua, cay, ngọt, bùi, như gói trọn hương vị của bốn mùa. Khay mứt được đặt ở phòng khách để chủ nhà mời khách đến chúc Tết.

Mỗi món mứt, mỗi loại hạt lại mang một lời chúc riêng:

Hộp mứt "ngũ vị" của người Hà Nội

VnEconomy kể rằng người Hà Nội xưa có những hộp mứt gồm 5 thứ, gọi là "ngũ vị", bọc giấy và phủ giấy bóng kính đỏ để đi biếu Tết. Trong đó, mứt sen trần là món quý: hạt sen khô được luộc thật mềm, ngấm đường, phơi đi phơi lại cho đến khi trong và không đóng đường bên ngoài. Làng Nành (Ninh Hiệp, Gia Lâm) được nhắc đến là nơi có nghề làm mứt sen truyền thống.

Mứt sen thường được bày một đĩa nhỏ chừng chục hạt, cắm sẵn tăm, ăn kèm chén chè mạn chát. Bên cạnh là mứt bí, mứt lạc trứng chim, mứt gừng, mứt quất. Trước đây, nhiều nhà còn tự làm mứt gừng, mứt dừa trong những ngày giáp Tết, và mùi gừng sên đường thơm khắp xóm cũng là một phần ký ức Tết.

Khay mứt Tết nay: ít ngọt, nhiều hạt hơn

Ngày nay, khay mứt Tết vẫn giữ chỗ đứng trong nhiều gia đình, nhưng thành phần đã thay đổi đáng kể:

Ít ngọt hơn: nhiều gia đình chuộng mứt ít đường, mứt sấy dẻo thay cho mứt sên đường dày.
Nhiều hạt dinh dưỡng hơn: hạt macca, hạt điều, hạnh nhân, óc chó xuất hiện bên cạnh hạt dưa, hạt bí truyền thống. Hạt vừa có vị bùi béo, vừa dễ bảo quản, khách ăn bao nhiêu cũng không thấy ngấy.
Chú trọng nguồn gốc: VnExpress khuyên người mua chọn mứt, bánh kẹo Tết có nhãn mác, nguồn gốc, hạn sử dụng rõ ràng, tránh hàng trôi nổi.
Quay về hàng Việt: sau thời gian chuộng bánh kẹo ngoại, một số người tiêu dùng có xu hướng trở lại với sản phẩm truyền thống, hương vị Việt.

Gợi ý bày khay mứt Tết hiện đại

Một khay 6–8 ngăn có thể kết hợp cả xưa lẫn nay:

Một món mứt truyền thống để giữ hồn Tết: mứt gừng hoặc mứt sen.
Một món trái cây sấy ít đường: xoài sấy, mít sấy, quất sấy dẻo.
Hạt macca nứt vỏ hoặc tách vỏ: món "sang" của khay mứt hiện đại. Nếu để nguyên vỏ, đặt kèm dụng cụ tách. Xem cách tách vỏ macca tại nhà.
Hạt điều rang muối: quen thuộc, hợp mọi lứa tuổi.
Hạt dưa hoặc hạt bí: giữ không khí "cắn hạt dưa" ngày Tết.
Một món đặc sản vùng miền có câu chuyện để kể: hạt kơ nia Tây Nguyên, óc chó rừng Tây Bắc...

Mẹo nhỏ:

Bày lượng vừa phải, châm thêm dần để hạt luôn giòn, không bị ỉu.
Cất phần còn lại trong hũ kín, theo hướng dẫn bảo quản hạt dinh dưỡng giòn lâu.
Để ý trẻ nhỏ: không cho trẻ dưới 4 tuổi ăn hạt nguyên vì dễ hóc.
Ăn vừa phải: hạt giàu năng lượng, mỗi người một nắm nhỏ khoảng 30 g mỗi ngày là đủ. Xem mỗi ngày nên ăn bao nhiêu hạt.

Xưa hay nay, khay mứt vẫn là lời mời

Dù là mứt gừng nhà làm hay hạt macca đóng hộp, khay mứt vẫn giữ vai trò như xưa: lời mời khách ngồi lại, uống chén trà, kể chuyện năm cũ và chúc nhau năm mới. Thứ thay đổi là món ăn; thứ còn lại là sự hiếu khách và mong ước sum vầy.

Bày khay mứt Tết cùng IQ Nuts

Hạt macca IQ Nuts, thành phần 100% hạt macca Tây Nguyên, đóng túi zip 200g, 500g và hộp 500g nắp nhôm, tiện để bày khay mứt và cất phần còn lại cho giòn lâu. Xem các sản phẩm hạt dinh dưỡng IQ Nuts hoặc nhắn Zalo 0353 277 855 để được tư vấn.

Đọc thêm: Phong tục biếu quà Tết ba miền khác nhau thế nào? · Macca, hạt điều, óc chó, hạnh nhân: nên chọn loại nào?

Nguồn tham khảo

Tạp chí Công Thương, "Bí mật khay mứt Tết của người Việt"
VnEconomy, "Mứt sen trần – Tết Hà Nội trong ký ức" (2019)
VnExpress, "Mứt Tết trong lòng người dùng Việt"

Xem thêm bài viết trên blog IQ Nuts · Danh mục hạt dinh dưỡng